ÂM NHẠC ĐỐI VỚI BÉ : KHÔNG CHỈ LÀ GIẢI TRÍ

 Âm nhạc đối với bé: Không chỉ là giải trí / TS. Nguyễn Minh Anh // Thông tin khoa học Nhà trường & Thực tiễn giáo dục.- Số 04/7 – 2011 .- Tr. 12 – 15.

 ÂM NHẠC ĐỐI VỚI BÉ: KHÔNG CHỈ LÀ GIẢI TRÍ

ThS. Nguyễn Minh Anh

  Âm nhạc có tác động rất lớn đến thế giới nội tâm của con người, đặc biệt là trong việc giáo dục trẻ Mầm Non (MN). Có ý kiến cho rằng, giáo dục, giáo dục âm nhạc - đó không phải là đào tạo nhạc công mà là đào tạo con người.

Bài hát ru con nhẹ nhàng của mẹ, tiếng huýt sáo của cha, tiếng cười hóm hỉnh của ông, bà, các cô, dì, cậu, chú, … thực sự là những hoạt động ân nhạc giúp trẻ vừa rèn luyện những kỹ năng ngôn ngữ, vừa được học cách tương tác tích cực với những người khác trong xã hội. Theo giáo sư Michael Schulte- Markwort, thuộc Viện Tâm lý trẻ em ở bệnh viện của đại học Hamburg, Đức thì: “Âm nhạc giúp trung tâm xử lí ngôn ngữ của não phát triển tốt, khiến trẻ có thể bộc lộ khả năng âm nhạc ở độ tuổi sớm nhất, phục vụ cho việc học và nói sớm hơn những đứa trẻ sinh ra trong những gia đình không có  hội tiếp cận với âm nhạc”

     Âm nhạc giúp trẻ phát triển nhân cách toàn diện

• Nhận thức: Các nghiên cứu về thần kinh cho thấy sự tiếp xúc với âm nhạc có thể thiết lập được phản xạ có điều kiện ở trẻ, đồng thời thúc đẩy trí thức của bán cầu trái, phát triển khả năng nhận thức và các kỹ năng lập luận phức tạp.
• Ngôn ngữ: Kinh nghiệm tiếp cận với âm nhạc giúp trẻ sử dụng ngôn ngữ để miêu tả, cách phát âm thông qua việc lắng nghe và hát.
• Thể chất: Việc vận động theo nhạc giúp trẻ phát triển cơ bắp và các tố chất như độ bền, độ linh hoạt, dẻo dai, tính chính xác, sự nhanh nhạy, sự cân bằng, sự khéo léo…. Theo các nhà tâm lý học, vấn đề mấu chốt của việc vận động theo nhạc nằm ở mối tương quan giữa hoạt động thể chất và hoạt động trí não. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự luân phiên giữa vận động thể lực và vân động trí não có tác động tích cực đến sức khỏe của con người, nhờ đó cường độ và chất lượng của hoạt động trí não được nâng cao.
• Thẩm mỹ: Âm nhạc giúp hình thành ở trẻ mầm non khái niệm về cái đẹp, về không gian….
• Cảm xúc và hiểu biết xã hội: Âm nhạc tạo cở hội cho trẻ được thể hiện cảm xúc của mình và kích thích sự hiểu biết văn hóa của các vùng miền trên thế giới.

Cảm nhận âm nhạc trong giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non

Thành công của việc giáo dục mầm non cho trẻ mầm non thể hiện qua việc trẻ lĩnh hội được các dạng hoạt động âm nhạc như thế nào: cảm nhận âm nhạc, kỹ năng hát, cảm nhận nhịp, biểu diễn bài hát, các trò chơi âm nhạc, nhạy, học nốt nhạc,… cũng như việc có mong muốn, ham thích được thực hiện các hoạt động âm nhạc hay không.

Thế nào là cảm nhận âm nhạc?

Cảm nhận âm nhạc – đó là quá trình hiểu một tác phẩm âm nhạc một cách toàn diện, hình tượng và mang đậm sắc thái cảm xúc.

Những cơ chế tâm lý của việc cảm nhận âm nhạc bao gồm: sự nhảy cảm với âm nhạc, thính giác phát triển tốt (“có tai nghe nhạc” – cảm thụ nhạc tốt), trí nhớ, tư duy âm nhạc, khả năng sáng tạo.

Thuật ngữ “cảm nhận âm nhạc” tron việc giáo dục âm nhạc mang hai ý nghĩa chính. Theo nghĩa rộng, “cảm nhận âm nhạc” có thể hiểu như việc trẻ lĩnh hội (nắm vững) những dạng hoạt động âm nhạc khác nhau (hát, múa, trò chơi âm nhạc) trong giờ học. Theo nghĩa hẹp, “cảm nhận âm nhạc” được hiểu như quá trình nghe nhạc : làm quen với các tác phẩm âm nhạc thuộc các thể loại khác nhau. Nói theo ngôn ngữ của phương pháp dạy âm nhạc thì: cảm nhận âm nhạc” và “nghe nhạc” gần như đồng nghĩa với nhau.

Thế nhưng mục đích của việc nghe nhạc không chỉ nằm ở chổ làm quen với các tác phẩm âm nhạc. “cảm nhận âm nhạc” mang ý nghĩa rộng hơn là “ nghe nhạc” một cách đơn giản. “Cảm nhận âm nhạc” không chỉ có nghĩa là hưởng ứng âm nhạc một cách nồng nhiệt, trực tiếp, mà còn có nghĩa là hiểu và trải nghiệm nội dung của tác phẩm âm nhạc cũng như ghi nhớ những hình tượng của tác phẩm

Một số hoạt động cụ thể cho trẻ mầm non

Hát: đóng vai trò đặc biệt trong cuộc sống hằng ngày của trẻ. Đơn giản vì khả năng hát và giọng hát có ở hầu hết mỗi người, đặc biệt là ở trẻ. Hơn nữa, phần lớn những hoạt động hằng ngày của trẻ có thể tổ chức kèm theo việc hát: học thể dục, học toán. Học đánh vần, ngoại ngữ… Hát làm cho việc tiếp nhận bài học trở nên dể dàng và hiệu quả hơn.

Trẻ mầm non sẽ yêu thích việc hát và đặc biệt khả năng ngôn ngữ sẽ được tiếp nhận khi bé trực tiếp hát những bài hát, vì khi đó có thể luyện âm thanh, thực hiện những điệu bộ có quy định sẵn, hay sáng tạo ra những hành động đi kèm. Mùa hè là khoảng thời gian thuận lợi và dồi dào để tập trung phát triển khả năng hát của trẻ.

Đồng ca giữ vị trí chủ đạo trong việc giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non. Việc dạy hát cho trẻ một cách có hệ thống sẽ giúp trẻ phân biệt ngữ điệu tốt hơn. Trẻ không phân biệt ngữ điệu cần chú ý nhiều hơn hoặc giáo viên phải làm việc riêng với trẻ ngoài giờ học. Cũng nên cho những trẻ cảm nhyận ngữ điệu tốt hát đơn ca để làm mẫu cho những trẻ khác.

Nên nhớ rằng mục đích chính của việc dạy hát cho trẻ, nhất là trẻ mầm non, là hướng cho  trẻ đến việc thể hiện cảm xúc của mình, cảm nhận được tự do và niềm vui của hoạt động  học tập và cuộc sống chứ không phải là việc truyền đạt cho trẻ kỹ thuật hát.

Hoạt động thực hành dành cho giáo viên dạy trẻ

• Tìm những bài hát ngắn, giai diệu đơn giản để áp dụng vào hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non.
• Xây dựng mục đích và nội dung cơ bản của một giờ học nhạc với trẻ mầm non trên nền tảng bài hát đã chọn

Chơi nhạc cụ: một trong nhjững hoạt động tập thể ophổ biến nhất. Chức năng chính của việc chơi nhạc cụ là phát hiện năng khiếu âm nhạc, làm giàu kinh nghiệm cảm nhận các âm thanh khác nhau và tăng hứng thú hoạt động với đồ vật của trẻ.

Hoạt động thực hành cho giáo viên dạy trẻ:

Nếu giáo viên cảm thấy việc chơi nhạc cụ quá khó so với mức độ tiếp thu của trẻ thì có thể thay thế bằng những hoạt động khác như cho trẻ phân biệt các loại nhạc cụ khác nhau( đàn ghi-ta, đàn dương cầm, trống, đàn chanh, bộ gõ, bộ lắc, …). Trước tiên giáo viên cho trẻ nhìn thấy nhạc cụ, nghe âm thanh của nhạc cụ. Sau đó giáo viên bịt mắt trẻ và yêu cầu trẻ đoán tên của nhạc cụ khi giáo viên chơi nhạc cụ nào đó.

Thể dục nhịp điệu: giúp cho trẻ phát triển đômgf thời cảm nhận âm nhạc và các cử động cơ bắp, đầu, tay, chân và toàn thân. Thể dục nhịp điệu cũng giúp trẻ thư giản, nhất là những trer có rối loạn cảm xúc. Nó cũng giúp cho trẻ phát triển được khả năng định hướng trong không gian

Hoạt động thực hành dành chi giáo viên dạy trẻ: Chọn một bản nhạc ngắn (có lời hoặc không lời) và xây dựng một giờ học thể dục nhịp điệu cho trẻ mầm non: xây dựng những động tác cơ bản phù hợp với nhịp điệu, tiết tấu của bản nhạc hay bài hát, có thể cho trẻ vừa hát vừa tập thể dục( khi trẻ đã thuộc các động tác)

Nhảy, múa: Giúp trẻ phát triển tư duy hình tượng, định hướng không gian và động tinh. Nhảy, múa cũng đóng vai trò rất quan trọng trong việc phát triển trí tuệ tưởng tượng vốn rất phong phú.

Hoạt động thực hành dành cho giáo viên dạy trẻ: Xây dựng một điệu múa đơn giản cho một nhóm trẻ (số lượng tùy thuộc giáo viên chọ) trên nền nhạc một bìa hát hay một bản nhạc không lời nào đó. Nen chọn những bài hát có nhiều hình ảnh (con người, thú vật, cây cỏ. hiện tượng thiên nhiên…).

Tài liệu tham khảo

1. Trương Thị Thanh Huệ. Giáo dục học đặc biệt Mần non. Trường CĐSPMGTW  3. 2006(Tài liệu lưu hành nội bộ).
2. Mayer, J. D., Perkins, D., Caruso, D.R., & Salovey, P. (2001). Emotional intelligence and giftedness. Roeper Review, 23, 131 – 137.